اقصى القوم ) . اين نگاه سبب مىشود كه به تمام ميدان و لشكر دشمن احاطه پيدا كند و آرايش جنگى را در همه جاى ميدان زير نظر بگيرد و از كم و كيف آن آگاه شود و محاسبات تهاجمى يا دفاعى خويش را بر اساس صحيح استوار سازد . در ششمين جمله مىفرمايد : « ( بعد از آن كه تمام لشكر و جوانب ميدان را در نظر گرفتى ) نظرت را فرو گير ! » ( و غضّ بصرك ) . اين جمله ، يا به معناى حقيقى آن است كه خود را در ميدان ، دائما متوجّه مناطق دور دست كه از تكرار نظر به آن ، گاه ترس و رعبى به وجود مىآيد ، مشغول نكند و تنها به اطراف خود بنگرد ( توجّه داشته باشيد « غضّ بصر » به معناى بستن چشم نيست بلكه به معناى فرو انداختن و كوتاه كردن نگاه است ) و يا به معناى كنايى است يعنى نسبت به كثرت نفرات و تجهيزات دشمن بىاعتنا باش و از آن چشم فرو گير و با شجاعت و شهامت بر دشمن بتاز و ضربات خود را بىواهمه بر او فرود آور ! شاهد اين معنا جمله‌اى است كه در خطبهء ديگرى از نهج البلاغه آمده است آن جا كه مىفرمايد : « و غضّوا الابصار فانّه اربط للجاش و اسكن للقلوب ، چشمهاى خود را فرو گيريد تا قلب شما قويتر و روح شما آرامتر باشد » . « 1 » در هفتمين و آخرين جمله به يك نكتهء بسيار مهم و اساسى كه جنبهء معنوى و روحانى دارد و مايهء قوّت نفوس و آرامش خاطر مىباشد ، اشاره مىكند و مىفرمايد : « با اين همه بدان كه نصرت و پيروزى از سوى خداوند سبحان است ! » ( و اعلم ان النّصر من عند اللّه سبحانه ) . اشاره به اين كه آنچه گفته شد تنها اسباب و مقدّمات از نظر ظاهر به حساب مىآيد ، آنچه مهم است ارادهء خداست كه پيروزى و نصرت از آن سرچشمه

--> ( 1 ) « نهج البلاغه » ، خطبهء 124